Het late Pingsdorf-aardewerk (eind twaalfde, begin dertiende eeuw) wordt steeds harder. Dit komt door de hogere baktemperaturen (boven de 1000 graden Celsius), waardoor de klei gaat sinteren tot een harde massa en de porositeit van het baksel afneemt. De klei afkomstig uit het Maas- en Rijndal is zeer geschikt voor het bakken op deze hoge temperaturen. Er is een overgangsfase tussen Pingsdorf-aardewerk en steengoed, die in de verschillende centra niet gelijktijdig verloopt; beide soorten komen dan ook tegelijkertijd voor. In de dertiende eeuw worden er vooral drinkkannen, drinkbekers en voorraadkruiken van dit baksel vervaardigd.
Protosteengoed wordt op de draaischijf gemaakt, in onder andere het Rijnland (met name Siegburg), Langerwehe, het Eifelgebied (Mayen) en in Brunssum en Schinveld. Het heeft een grove structuur, een ruw oppervlak en een duidelijk zichtbare magering van grof zand. De draairingen zijn vaak duidelijk zichtbaar. De dikke scherf is vaak donker(-bruin) en heeft soms een paarse ijzerengobe. Incidenteel komen er op de hals radstempelversieringen voor. Het wordt vanaf circa 1225 geïmporteerd; rond 1275 verdwijnt het.
