Delft ligt in een gebied dat in de Romeinse Tijd van de 1ste tot de 3de eeuw n. Chr. redelijk bewoond was. Naast sporen van inheemse bewoning zijn op de strandwallen bewoningsvormen en een infrastructuur gevonden, die kenmerkend zijn voor de Romeinen. In Voorburg is zelfs een complete stad aangetroffen (Forum Hadriani), in Den Haag zijn militaire posten aan de Scheveningseweg en op Ockenburg ontdekt. In Rijswijk is een villacomplex met stenen fundering en een centrale verwarming (hypocaustum) gevonden. Tussen Forum Hadriani en een belangrijke nederzetting bij Naaldwijk liep een Romeinse weg, waarlangs op verschillende plaatsen Romeinse mijlpalen zijn aangetroffen. Hoewel West-Nederland in de periferie van het Romeinse Rijk lag, vormde dit gebied daarin een kern, waar de Romeinse invloed naar (zuid)oostelijke richting afnam.
Oeverwallen en verlande geulen
Na een periode van overstroming en vernatting namen rond de jaartelling de mogelijkheden toe voor bewoning in de achter de strandwallen gelegen kleiregio. Vooral op de stevige en relatief hoger gelegen oeverwallen van de grotendeels verlande geulen - o.a. de Gantel - zijn in de Romeinse Tijd van de 1ste tot en met de 3de eeuw meer concentraties van bewoning gevonden dan op het veen. Deze oeverwallen waren goed ontwaterd en de zavelige bodem was zeer geschikt om te bewerken als akkerland. Rondom de erven waarop boerderijen stonden werden sloten gegraven. Deze greppels die het erf droog moesten houden, waterden aanvankelijk uit op de restbedding van het geulsysteem.
Boerderijen en villa's
De bewoning in de Romeinse Tijd in deze streek kenmerkte zich door enerzijds verspreid voorkomende boerenbedrijven, anderzijds door agrarische complexen waarbij meerdere boerderijen op één erf bij elkaar stonden. Sommige boerderijen wisten uit te groeien tot kleine villacomplexen met voor een deel in natuursteen opgetrokken huizen, zoals is vastgesteld bij een vindplaats in de Plaspoelpolder te Rijswijk. Er was sprake van grote dynamiek in de organisatie en vormgeving van bewoning en landschap.
Vanaf de 3de eeuw na Christus nam de intensiteit van de bewoning sterk af. Vrijwel het gehele gebied raakte ontvolkt en de bewoning lijkt nog slechts op de strandwallen te zijn voortgezet. Over de oorzaken van deze ontvolking lopen de meningen uiteen van politieke instabiliteit tot epidemieën en vernatting van het milieu.
